Słowniczek terminów: od A do D

agat

geologia->minerał

Agat – półszlachetny minerał, wielobarwna, wstęgowa odmiana chalcedonu. Nazwa pochodzi od rzeki Achates (dzisiaj Dirillo) w południowej Sycylii we Włoszech, gdzie wydobywano go już w starożytności. ...

ametyst

geologia->minerał

Ametyst – minerał, przezroczysta odmiana kwarcu mlecznego (SiO2) o fioletowej barwie. Kamień półszlachetny, używany w jubilerstwie. Jego nazwa pochodzi z języka greckiego i oznacza "trzeźwy" (ἀ- a – ‘nie’, μέθυστος méthystos – ‘pijany’), gdyż według greckich wierzeń, picie wina z czar ametystowych zabezpieczało pijącego przed upiciem się. ...

Amfibolit – skała metamorficzna barwy ciemnozielonej lub ciemnoszarej, masywna i bardzo zwięzła. ...

Andezyt – obojętna skała wulkaniczna lub subwulkaniczna o strukturze porfirowej. ...

antepedium

religia

Antepedium (również antependium, frontale) – bogato zdobione zakrycie lub zasłona mensy ołtarza chrześcijańskiego. ...

antyklina

geologia

Antyklina, siodło (gr. anti – przeciw i klinein – nachylać) – w geologii wypukły fałd, którego wnętrze zbudowane jest ze skał starszych, na zewnątrz zaś (na tzw. skrzydłach) występują skały coraz młodsze. Proste normalne w stosunku do płaszczyzn odpowiadających poszczególnym warstwom skalnym tworzą w antyklinie wiązkę rozbieżną. ...

Dzięgiel litwor, arcydzięgiel litwor – gatunek rośliny z rodziny selerowatych. Roślina ma wiele nazw zwyczajowych i ludowych: angelika, dzięgiel lekarski, dzięgiel wielki, anielskie ziele, archangielski korzeń, anielski korzeń ...

Arnika górska, kupalnik górski – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Nazwa ludowa – pomornik. Jest rośliną leczniczą.
Występuje na terenach górskich i podgórskich Europy. W Polsce najliczniej występuje w Sudetach i na Pojezierzu Mazurskim, ...

Bagno zwyczajne – gatunek rośliny z rodziny wrzosowatych. Nazwy zwyczajowe i ludowe: bagno pospolite, bagniak, dziki rozmaryn, rozmaryn leśny ...

Gatunek rośliny zielnej z rodziny selerowatych (Apiaceae) ...

Bazalt (z gr. βάσανος 'kamień probierczy' lub βασικός 'podstawowy, zasadniczy' od βάσις 'podstawa') – zasadowa skała lita wylewna (wulkaniczna) o strukturze bardzo drobnoziarnistej (skrytokrystaliczna) lub afanitowej, czasem porfirowej i barwie czarnej, szarej lub zielonej. W drobnoziarnistej masie skalnej często widoczne są małe kryształy lub większe skupienia oliwinu (bomby oliwinowe). ...

Bazanit – wylewna skała magmowa, oliwinowa odmiana tefrytu. Składa się głównie z plagioklazu, nefelinu lub leucytu, piroksenu i oliwinu oraz akcesoryczne tlenki żelaza i tytanu jak ilmenit, magnetyt, ulvöspinel.
Z wyglądu bardzo podobny do bazaltu. W badaniach polowych obie skały są nie do odróżnienia. ...

Bażyna czarna – gatunek rośliny z rodziny bażynowatych. Jego ujęcie taksonomiczne jest bardzo problematyczne – obok formy typowej (diploidalnej z jednopłciowymi kwiatami) wyróżniane są liczne i w różny sposób odmienne taksony w randze osobnych gatunków lub włączanych tu podgatunków lub odmian. ...

biotyt

geologia->minerał

Biotyt – minerał z gromady krzemianów, należący do grupy mik (łyszczyków). Jego nazwa pochodzi od nazwiska francuskiego fizyka Jeana Baptiste’a Biota. ...

1241r.
Bitwa pod Legnicą – bitwa, która rozegrała się 9 kwietnia 1241 w czasie I najazdu mongolskiego na Polskę pomiędzy rycerstwem dolno- i górnośląskim, mało- i wielkopolskim, w liczbie ok. 6 tysięcy wojowników oraz posiłkami cudzoziemskimi, w tym morawskimi i niemieckimi (głównie rycerstwo trzech zakonów: templariuszy, joannitów i krzyżaków) w liczbie ok. 2 tysięcy zbrojnych, a Mongołami (Tatarami, zwanymi Thartari – „z piekła rodem”), w liczbie od 3 tysięcy do 8 tysięcy wojowników. ...

Bliźniczka psia trawka, b. wyprostowana (Nardus stricta L.) – gatunek rośliny z rodziny wiechlinowatych. Znany też jako psia trawka, psiarka ...

Bocian czarny, hajstra (Ciconia nigra) – gatunek dużego ptaka pochodzącego z rodziny bocianów (Ciconiidae) ...

Borówka brusznica, nazywana także borówką czerwoną – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny wrzosowatych. Występuje w umiarkowanej i chłodnej strefie całej półkuli północnej ...

Brzoza karłowata – gatunek karłowatego krzewu z rodziny brzozowatych. Występuje głównie w tundrze półkuli północnej. We florze polskiej brzoza karłowata jest reliktem glacjalnym ...

Buławnik wielkokwiatowy – gatunek rośliny należący do rodziny storczykowatych ...

Chalcedon – pospolity, szeroko rozpowszechniony minerał, odmiana skrytokrystalicznej krzemionki (SiO2) o włóknistej strukturze, zbudowanej z kwarcu i moganitu. Nazwa pochodzi od miasta Chalkedon położonego nad Bosforem. Tworzy wiele barwnych odmian o zastosowaniu gemmologicznym. ...

Chalkopiryt (piryt miedziowy) – minerał z gromady siarczków, którego głównym składnikiem jest mieszany siarczek miedzi(II) i żelaza(II) (CuFeS2). Jest minerałem pospolitym i bardzo szeroko rozpowszechnionym.
Nazwa pochodzi od gr. chalkós, "miedź" + pyrítes, "ogniowy" i nawiązuje do składu chemicznego i barwy tego minerału. ...

chromit

geologia->minerał

Chromit – minerał z grupy tlenków, zaliczany do grupy spineli chromowych.
Nazwa pochodzi od składu chemicznego minerału, którego głównym składnikiem jest chrom; gr. khroma (chroma) = kolor, barwa (W Haidinger – 1845 r.). Minerał pospolity, szeroko rozpowszechniony. Jeden z pierwszych minerałów, które wyodrębniają się w procesie różnicowania magmy ...

Chryzopraz, prazer – przeświecający, soczyście zielony minerał, cenna odmiana chalcedonu. Nazwa pochodzenia greckiego, wynikająca z połączenia słów chrysos - złoto i prasinos - zielonkawy. ...

Ciemiężyca zielona, ciemierzyca zielona, strzemieszyca – gatunek rośliny z rodziny melantkowatych. Występuje w miejscach wilgotnych na całej półkuli północnej ...

Zbiór seryjnych spękań i szczelin w skałach uporządkowanych geometrycznie w odstępach większych niż kilka centymetrów, występujących w zespołach i systemach. Przez to pojęcie można też rozumieć zdolność skały do pękania według określonego wzoru.
Cios może powstawać wskutek wietrzenia, ruchów tektonicznych lub w skałach magmowych na skutek krzepnięcia magmy. ...

Cyklamen purpurowy, syn. cyklamen europejski – gatunek rośliny należący do rodziny pierwiosnkowatych. Pochodzi z południowej i środkowej Europy. W Polsce dziko rosnące okazy są rzadkością. Znane jest jego stanowisko w Górach Kaczawskich - góra Miłek. Jest uprawiany jako roślina ozdobna, czasami dziczeje (kenofit) ...

Czeremcha skalna – podgatunek czeremchy zwyczajnej. W Polsce jest rośliną rzadką ...

Czeremcha zwyczajna – gatunek drzewa lub dużego krzewu z rodziny różowatych. Znana także pod nazwami: czeremcha pospolita, śliwa kocierpka, trzemcha, czeremucha, smrodynia ...

Czeski kątek - nazwa, jaką w czasach przynależności ziemi kłodzkiej do Niemiec określano niewielki obszar w jej zachodniej części, zamieszkały głównie przez ludność czeskojęzyczną. ...

Czosnek niedźwiedzi - gatunek rośliny z podrodziny czosnkowych z rodziny amarylkowatych. Rośnie dziko w runie wilgotnych lasów liściastych, często w postaci rozległych łanów. Występuje na terenie Europy, na wschodzie po Ural i Kaukaz, w Europie jest też uprawiany. W Polsce częsty na południu, rzadszy na północy – na stanowiskach naturalnych objęty jest ochroną częściową ...

Daglezja, jedlica – rodzaj zimozielonych drzew szpilkowych z rodziny sosnowatych, który obejmuje 5 gatunków. Dwa gatunki występują w Ameryce Północnej, jeden w Meksyku i dwa w Azji Wschodniej. Gatunkiem typowym jest daglezja zielona, która w Polsce jest gatunkiem introdukowanym ...

denudacja

geologia

Denudacja (etym. łac. denudare, ogołacać, odkrywać; inaczej: degradacja, etym. łac. degradatio, obniżenie) – degradacja, procesy denudacyjne – procesy niszczące powodujące wyrównywanie i stopniowe obniżenie powierzchni Ziemi. ...

Dolomit – niemal monomineralna osadowa skała węglanowa, zbudowana głównie z minerału o tej samej nazwie.
Dolomity składają się głównie z minerału dolomitu (węglanu wapnia i magnezu – ponad 90%) i minerału kalcytu (węglanu wapnia), minerałów ilastych, kwarcu, markasytu, pirytu, i substancji bitumicznej. ...

Dolomit – minerał z gromady węglanów. Tworzy kryształy izometryczne (romboedry siodełkowato wygięte do góry), czasami tabliczkowe lub słupkowe. Występuje w skupieniach ziarnistych, zbitych, naskorupień, żyłek i szczotek krystalicznych. Tworzy pseudomorfozy po innych minerałach. Jest kruchy, przezroczysty, wykazuje luminescencję: pomarańczową, zieloną, żółtą, brązową, białą, kremową. ...

Dziewięćsił bezłodygowy – gatunek rośliny należącej do rodziny astrowatych. Występuje w rejonach alpejskich południowej i centralnej Europy, dosyć często na terenie Polski południowej (Beskidy, Pieniny, Tatry, Sudety) ...

Dzwonek karkonoski, dzwonek Baumgartena – gatunek rośliny z rodziny dzwonkowatych. Na świecie ma swoje stanowiska wyłącznie w Karkonoszach oraz w Wysokim Jesioniku. Są to odrębne podgatunki, oba nieliczne ...

Dzwonek okrągłolistny – gatunek rośliny z rodziny dzwonkowatych. Występuje w Europie, Azji (Syberia, Mongolia) i Ameryce Północnej (od obszarów subarktycznych po północny Meksyk) ...