Obszary chronione - parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe

       

    Parki narodowe

    Park narodowy – jedna z form ochrony przyrody w Polsce. Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody z 2004 r. obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów.
    Zasoby przyrodnicze parków narodowych zalicza się do strategicznych zasobów naturalnych Polski zgodnie z art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju.
    W Polsce znajdują się 23 parki narodowe - ich lista w linku, z czego w Sudetach są dwa jak poniżej:

  • Park Narodowy Gór Stołowych   
    • Karkonoski Park Narodowy   
      •    

        Rezerwaty przyrody

        Rezerwat przyrody to jedna z obszarowych form ochrony przyrody. Rezerwat przyrody w brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody: ...obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi... .
        Podobne pod względem funkcji tereny chronione powoływane są też w wielu innych krajach na świecie.

        Liczba rezerwatów w Polsce stopniowo rośnie. Według danych z 2016 roku liczba obiektów tego typu osiągnęła 1493, a ich całkowita powierzchnia wynosiła 168 335,6 ha, co stanowi 0,54% powierzchni kraju.

        Rezerwaty przyrody na obszarze Sudetów:

        Góry Bardzkie

      • Cisowa Góra   
        • Cisy   
          • Góry Bystrzyckie

          • Torfowisko pod Zieleńcem   
            • Góry Izerskie

            • Krokusy w Górzyńcu   
              • Torfowiska Doliny Izery   
                • Góry Kaczawskie

                • Buczyna Storczykowa na Białych Skałach   
                  • Buki Sudeckie   
                    • Góra Miłek   
                      • Góry Kamienne

                      • Kruczy Kamień   
                        • Góry Opawskie

                        • Cicha Dolina   
                          • Las Bukowy   
                            • Nad Białką   
                              • Olszak   
                                • Góry Sowie

                                • Bukowa Kalenica   
                                  • Góra Choina   
                                    • Góry Stołowe

                                    • Głazy Krasnoludków   
                                      • Góry Złote

                                      • Nowa Morawa   
                                        • Puszcza Śnieżnej Białki   
                                          • Masyw Ślęży

                                          • Góra Radunia   
                                            • Góra Ślęża   
                                              • Łąka Sulistrowicka   
                                                • Masyw Śnieżnika

                                                • Jaskinia Niedźwiedzia   
                                                  • Śnieżnik Kłodzki   
                                                    • Wodospad Wilczki   
                                                      • Pogórze Izerskie

                                                      • Brzeźnik   
                                                        • Góra Zamkowa   
                                                          • Grądy koło Posady   
                                                            • Pogórze Kaczawskie

                                                            • Mszana i Obłoga   
                                                              • Nad Groblą   
                                                                • Ostrzyca Proboszczowicka   
                                                                  • Wąwóz Lipa   
                                                                    • Wąwóz Myśliborski   
                                                                      • Wąwóz Siedmicki   
                                                                        • Wilcza Góra   
                                                                          • Pogórze Wałbrzyskie

                                                                          • Jeziorko Daisy   
                                                                            • Przełomy pod Książem koło Wałbrzycha   
                                                                              • Przedgórze Paczkowskie

                                                                              • Przyłęk   
                                                                                • Śnieżyca   
                                                                                  • Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie

                                                                                  • Muszkowicki Las Bukowy   
                                                                                    • Skałki Stoleckie   
                                                                                      •    

                                                                                        Parki krajobrazowe

                                                                                        Park krajobrazowy – jedna z form ochrony przyrody w Polsce, określonych w Ustawie o ochronie przyrody z 2004 roku. Parki krajobrazowe chronią obszary ze względu na ich wartości przyrodnicze, historyczne, kulturowe i walory krajobrazowe w celu ich zachowania i promowania w duchu zrównoważonego rozwoju.
                                                                                        Parki krajobrazowe na obszarze Sudetów:

                                                                                      • Park Krajobrazowy Gór Opawskich   
                                                                                        • Park Krajobrazowy Gór Sowich   
                                                                                          • Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich   
                                                                                            • Ślężański Park Krajobrazowy   
                                                                                              • Park Krajobrazowy Chełmy   
                                                                                                • Książański Park Krajobrazowy   
                                                                                                  • Rudawski Park Krajobrazowy   
                                                                                                    • Park Krajobrazowy Doliny Bobru   
                                                                                                    •    

                                                                                                      Inne formy ochrony przyrody

                                                                                                      obszary chronionego krajobrazu

                                                                                                      Obszary takie zajmują różnej wielkości tereny, zwykle rozległe, obejmujące pełne jednostki środowiska naturalnego takie jak doliny rzeczne, kompleksy leśne, ciągi wzgórz, pola wydmowe, torfowiska.

                                                                                                      W Polsce podstawą prawną dla wyznaczania obszarów chronionego krajobrazu jest Ustawa o ochronie przyrody, która określiła je jako tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych.

                                                                                                         

                                                                                                      Obszary chronionego krajobrazu wyznacza sejmik województwa, jednak ich likwidacja lub zmiana granic może nastąpić po zaopiniowaniu przez właściwe miejscowo rady gmin. Ponadto projekty uchwał sejmiku województwa związane z obszarami wymagają uzgodnienia z właściwym regionalnym dyrektorem ochrony środowiska. Do 2009 r. obszary chronionego krajobrazu wyznaczał wojewoda

                                                                                                      .

                                                                                                         

                                                                                                      Na obszarze chronionego krajobrazu może być wprowadzone 9 określonych przez ustawę zakazów. Ustalenia dotyczące czynnej ochrony ekosystemów oraz zakazy właściwe dla danego obszaru chronionego krajobrazu lub jego części, wybrane spośród zakazów wynikające z potrzeb jego ochrony określa sejmik województwa.

                                                                                                         

                                                                                                      Według danych z 2015 r. w Polsce istniało 383 obszarów chronionego krajobrazu, które zajmowały 22,7% powierzchni kraju.

                                                                                                         

                                                                                                      Obszary chronionego krajobrazu są formą ochrony przyrody, o niewielkich rygorach ochronności. Obszary chronionego krajobrazu są przeznaczone głównie na rekreację, a działalność gospodarcza podlega tylko niewielkim ograniczeniom (zakaz wznoszenia obiektów szkodliwych dla środowiska i niszczenia środowiska naturalnego).

                                                                                                         

                                                                                                      źródło: wikipedia

                                                                                                      obszary Natura

                                                                                                      Natura 2000 – program sieci obszarów objętych ochroną przyrody na terytorium Unii Europejskiej. Celem programu jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważane są za cenne i zagrożone w skali całej Europy. Wspólne działanie na rzecz zachowania dziedzictwa przyrodniczego Europy w oparciu o jednolite prawo ma na celu optymalizację kosztów i spotęgowanie korzystnych dla środowiska efektów.

                                                                                                         

                                                                                                      Podstawą programu Natura 2000 są dwie unijne dyrektywy – dyrektywa ptasia, przyjęta w 1979, a następnie zastąpiona dyrektywą z 2009 oraz dyrektywa siedliskowa (habitatowa) z 1992. Cała sieć Natura 2000 liczy ponad 26400 obszarów zajmujących ponad 318 tys. km² powierzchni morskiej i ponad 788 tys. km² powierzchni lądowej, co stanowi 18% powierzchni krajów Unii Europejskiej.

                                                                                                      Obszary Natura 2000 są obszarami ochrony określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, tj. tylko te gatunki i siedliska są przedmiotami ochrony. Funkcjonowanie obszaru opiera się na trzech kluczowych obowiązkach.

                                                                                                         

                                                                                                      Polska zobowiązała się do wyznaczenia na swoim terytorium sieci Natura 2000 w Traktacie ateńskim z 16 kwietnia 2003, stanowiącym podstawę prawną przystąpienia Polski i dziewięciu innych krajów europejskich do Unii Europejskiej. Przepisy unijne stanowiące podstawę dla tworzenia sieci Natura 2000 zostały wprowadzone do polskiego prawa wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

                                                                                                         

                                                                                                      źródło: wikipedia

                                                                                                      użytki ekologiczne

                                                                                                      Jedna z form ochrony przyrody w Polsce. Według ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku - użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej – naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt, i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania.

                                                                                                      Istotnym powodem tworzenia użytków ekologicznych jest potrzeba objęcia ochroną niewielkich powierzchniowo obiektów, ale cennych pod względem przyrodniczym. Nie mogły one być objęte ochroną rezerwatową ze względu na niewielką powierzchnię i zazwyczaj mniejszą rangę ich walorów przyrodniczych. W Polsce w 2018 roku znajdowało się 8206 użytków ekologicznych o łącznej powierzchni 54 767 ha.

                                                                                                         

                                                                                                      Użytek ekologiczny ustanawia rada gminy (do końca czerwca 2009 r. prawo takie miał także wojewoda), w odpowiedniej uchwale określając: nazwę danego obiektu lub obszaru, jego położenie, sprawującego nadzór, szczególne cele ochrony, w razie potrzeby ustalenia dotyczące jego czynnej ochrony oraz zakazy właściwe dla tego obiektu, obszaru lub jego części. Uchwała wymaga uzgodnienia z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska. Wprowadzane zakazy wybiera się spośród pozycji wymienionych w art. 45 ustawy o ochronie przyrody.

                                                                                                         

                                                                                                      źródło: wikipedia

                                                                                                      zespoły przyrodniczo-krajobrazowe

                                                                                                      Zespół przyrodniczo-krajobrazowy – forma ochrony przyrody w Polsce. Bieżąca ustawa o ochronie przyrody definiuje je jako „fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe i estetyczne”.

                                                                                                         

                                                                                                      Zespół przyrodniczo-krajobrazowy wyznacza się w celu ochrony wyjątkowo cennych fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego, dla zachowania jego wartości przyrodniczych, kulturowych i estetycznych. Działalność na terenach objętych tą formą ochrony uwarunkowana jest opracowaniem dla nich planu zagospodarowania przestrzennego, który uwzględni postulaty przyrodników i historyków.

                                                                                                         

                                                                                                      Według danych z 31 grudnia 2018 roku liczba zespołów przyrodniczo-krajobrazowych w Polsce wynosiła 331, które zajmowały powierzchnię 118 911,1 ha.

                                                                                                         

                                                                                                      źródło: wikipedia

                                                                                                      Stanowisko dokumentacyjne

                                                                                                      W brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku stanowiskami dokumentacyjnymi są niewyodrębniające się na powierzchni lub możliwe do wyodrębnienia, ważne pod względem naukowym i dydaktycznym, miejsca występowania formacji geologicznych, nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych, jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksploatowanych lub nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych.

                                                                                                         

                                                                                                      Według danych z 31 grudnia 2018 roku liczba stanowisk dokumentacyjnych w Polsce wynosiła 182, a łącznie zajmowały one powierzchnię 957 ha. Najwięcej stanowisk dokumentacyjnych występuje w województwie małopolskim (80), a najmniej w województwie warmińsko-mazurskim, wielkopolskim i kujawsko-pomorskim (1).

                                                                                                         

                                                                                                      źródło: wikipedia

                                                                                                      pomniki przyrody

                                                                                                      Pomnik przyrody – prawnie chroniony twór przyrody, szczególnie cenny ze względów naukowych, zabytkowych, kulturowych i innych. Termin został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.

                                                                                                         

                                                                                                      Znaczącym propagatorem objęcia ochroną starych drzew był Hugo Conwentz. Pod postacią pomnika przyrody proponował objąć także rzadkie gatunki roślin i zwierząt.

                                                                                                         

                                                                                                      Według danych z 2015 roku liczba pomników przyrody w Polsce wynosiła 36 510. Najwięcej pomników przyrody występuje w województwie mazowieckim (4274), a najmniej w województwie opolskim (683). Tą formą ochrony objęte są głównie ożywione twory przyrody, w tym przede wszystkim pojedyncze drzewa i ich grupy, które stanowiły w 2015 r. 92% wszystkich pomników przyrody. Znacznie rzadziej pomnikami przyrody zostają krzewy i aleje drzew, oraz twory przyrody nieożywionej: źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

                                                                                                         

                                                                                                      Pomniki przyrody oznaczane są zielonymi tabliczkami, których wzór określa rozporządzenie Ministra Środowiska[21]. Poza tym na wniosek właściwego terytorialnie Konserwatora Przyrody zarządca drogi publicznej może umieścić przy niej znak E-11 „drogowskaz do zabytku przyrody”. Znak może zawierać symbol drzewa dla pomników ożywionych i groty lub skały dla pomników nieożywionych oraz informuje o odległości i kierunku w jakim znajduje się pomnik przyrody.

                                                                                                         

                                                                                                      źródło: wikipedia