Szukasz przewodnika po Sudetach? Ze mną poznasz ich urodę i tajemnice ... więcej

Szklarska Poręba

szlaki turystyczne

czerw [czerwony] - Główny Szlak Sudecki: Rozdroże pod Zwaliskiem – Wysoki Kamień – Szklarska Poręba – Schronisko „Kamieńczyk” – Hala Szrenicka (schronisko PTTK) – trawers Szrenicy – Łabski Szczyt – Śmielec – Czeskie Kamienie – Śląskie Kamienie – Przełęcz Karkonoska (schronisko PTTK „Odrodzenie”)

nieb [niebieski] - Hala Izerska – Wieczorny Zamek – Szklarska Poręba – Sowiniec – Szklarska Poręba Dolna PKP

zol [żółty] - Szklarska Poręba – Kukułcze Skały – Schronisko PTTK „Pod Łabskim Szczytem”Czarcia Ambona (Śnieżne Kotły) – Labská bouda (CZ)

ziel [zielony] - Szklarska Poręba – Michałowice – Jagniątków – Zamek Chojnik (Jelenia Góra-Sobieszów)

czar [czarny] - wokół Szklarskiej Poręby: dolna stacja wyciągu krzesełkowego na Szrenicę – Szklarska Poręba Górna – Muzeum Energetyki – Schronisko PTTK „Kochanówka” – Szklarska Poręba Dolna PKP – Biała Dolina – stacja wyciągu na Szrenicę

Szklarska Poręba (niem. Schreiberhau) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie jeleniogórskim. Według danych z 31 grudnia 2015 r. miasto miało 6703 mieszkańców. Prawa miejskie otrzymała 31 grudnia 1959 r. Historycznie leży na Dolnym Śląsku.
Położona jest w dolinie rzeki Kamiennej i jej dopływów (Kamieńczyka i Szklarki), na wys. 440–886 m n.p.m., od południa na stokach Karkonoszy z dominującą nad miastem Szrenicą (1362 m n.p.m.), od północy na stokach Gór Izerskich z Wysokim Kamieniem (1058 m n.p.m.) i Czarną Górą (965 m n.p.m.), zaś od wschodu wzniesienia Pogórza Karkonoskiego oddzielają miasto od Kotliny Jeleniogórskiej.

Szklarska Poręba jest największą stacją klimatyczną Dolnego Śląska, znaną i cenioną od połowy XIX wieku. Warunki klimatyczne miasta porównywalne są do walorów miejscowości alpejskich położonych na wysokości 2000 m n.p.m. Odkryli to sportowcy. Polscy kadrowicze często bywają w mieście na obozach kondycyjnych. Częste wiatry oraz ukształtowanie terenu doprowadzają do bardzo szybkiej wymiany mas powietrza. Specyficzny mikroklimat tworzą torfowiska Gór Izerskich.

Na obszarze gminy znajduje się część rezerwatu przyrody Torfowiska Doliny Izery – chroni on kompleks torfowisk typu wysokiego i przejściowego wraz z różnorodną fauną i florą występującą na tym obszarze.

Historia
W 1281 r. Bernard Zwinny, książę lwówecki podarował zakonowi Joannitów ze Strzegomia ziemie w okolicach dzisiejszych Cieplic. Oprócz tego zakonnicy zakupili dodatkowo tereny w Górach Izerskich, obejmujące obszar obecnej Szklarskiej Poręby, ze względu na wydobywane tam złoto i kamienie szlachetne. Ale zakon wyniósł się z tych terenów po 10 latach, a nowym właścicielem w XIV w. został rycerz Gotsche Schoff. Jego potomkowie, ród Schaffgotschów, władali tymi ziemiami przez kilka następnych stuleci. W połowie XIV wieku w Szklarskiej Porębie odnotowano po raz pierwszy istnienie huty szkła. Rozwój tego rodzaju działalności powodował intensywny wyrąb lasów. Za potrzebnym do wytopu drewnem huty i związane z nimi osady ludzkie przesuwały się w górę dolin potoków. Z procesem tym wiąże się nazwa Szklarska Poręba, gdyż na szklarskich porębach powstawały osady pasterskie, które dały początek dzisiejszemu miastu. W 1575 powstała huta nad Czeską Strugą, w 1617 w Białej Dolinie, w 1754 w osadzie Orle oraz w 1842 w dolinie Kamiennej istniejąca do dziś huta nazywana pierwotnie „Józefina”, a po 1945 r. „Julia”.
Według miejscowych podań pod koniec XVI w. uciekając przed prześladowaniami religijnymi przybyła tu uciekinierka z Czech, Maria Pluchova. Na początku następnego wieku wokół jej domu zaczęły osiedlać się kolejne grupy uchodźców z Czech, dając początek miejscowości Marysin, zaczątkowi dzisiejszej Szklarskiej Poręby.
Karkonosze były ówcześnie penetrowane przez poszukiwaczy minerałów. Na początku XIX w. Szklarska Poręba stała się jedną z największych wsi sudeckich, składającą się z 26 osad i przysiółków z 336 domami, dwoma kościołami (katolickim i ewangelickim), czterema szkołami, dwoma hutami, szesnastoma szlifierniami szkła, trzema młynami i tartakiem. Od połowy XIX w. zaczęła rozwijać się turystyka, a Szklarska Poręba stała się znaną miejscowością uzdrowiskową. Jej pozycję ugruntowało wybudowanie w 1847 r. drogi z Piechowic przez Przełęcz Szklarską do Harrachova oraz linii kolejowej z Jeleniej Góry do Tanvaldu w 1902 r. Od końca XIX w. do miejscowości zaczęli napływać artyści, tworząc tu swego rodzaju kolonię artystyczną.
Miejscowość została włączona do Polski w 1945, początkowo pod nazwą Pisarzewiec, obecna nazwa została ustalona przez Instytut Śląski w 1946 r. i ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Ziem Odzyskanych nr 5. Administracyjne zatwierdzenie nazwy nastąpiło 7 maja 1946. Dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec, na ich miejsce napłynęła ludność polska. W latach 1945-1954 siedziba wiejskiej gminy Szklarska Poręba.
Szklarska Poręba otrzymała prawa miejskie w 1959. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.
Jesienią 1998 roku, Szklarska Poręba otrzymała miano Zimowej Stolicy Trójki. W 1999 roku natomiast, oficjalnie została ogłoszona Stolicą Programu III Polskiego Radia.

Zabytki
- Kościół MB Różańcowej z 1652 r.
- Sztolnia dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie
- Nieczynna huta szkła w Szklarskiej Porębie
- Kościół Bożego Ciała w Szklarskiej Porębie, (XIX w.)
Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:
- miasto, z XIX w./XX w.
- kościół pw. MB Różańcowej, z 1652 r., XIX w.
- cmentarz
- kościół dawniej ewangelicki, obecnie filialny rzym.-kat. pw. Niepokalanego Serca NMP, z l. 1775-86
- cmentarz przykościelny
- dom „Zacisze IV”, ul. Caritas 2, z 1921 r.
- dom, ul. Cicha 2, z pocz. XX w.
- dom, ul. Cicha 4, po 1920 r.
- dom, ul. Cicha 8, z pocz. XX w.
- dom mieszkalno-gosp. w „Dolinie Siedmiu Domów”, ul. Górna 10, z 1738 r., pocz. XX w.
- dom, ul. Kilińskiego 17, z pocz. XX w.
- zespół willowy, ul. Kilińskiego 18, z 1890 r.: willa „Zacisze III”; wozownia; ogród
- willa, obecnie Muzeum Mineralogiczne, ul. Kilińskiego 20, mur.-drewn., z 1885 r.
- willa Carla Hauptmana, drewn., ul. 11 Listopada 9, z k. XIX w.
- dom, drewn./mur. Willa "Szamanówka", ul. 11 Listopada 24, z 1740 r.
- willa – pensjonat, ul. 1 Maja 64, po 1920 r.
- dom, ul. Muzealna 5, szach., z 1905 r.
- pensjonat, ul. Orzeszkowej 6, z 1920 r.
- pensjonat, ul. Orzeszkowej 8, z 1920 r.
- pensjonat, obecnie dom, ul. Sikorskiego 1, mur.-szach., z 1885 r., po 1920 r.
- dom z ogrodem, ul. Wrzosowa 17, po 1920 r.
- młyn św. Łukasza, obecnie hotel i restauracja „Złota Jama”, mur.-szach., 1870 r.
- budynek fabryczny huty „Julia”, powstałej w XVIII w. i zamkniętej w 2000, obecnie niszczejący
- kościół Bożego Ciała

Turystyka
Rozbudowana i różnorodna baza noclegowa oraz liczne atrakcje czynią ze Szklarskiej Poręby miejscowość atrakcyjną dla turystów. W miejscowości znajduje się Karkonoskie Centrum Edukacji Ekologicznej, prezentujące przyrodę i klimat oraz działalność człowieka w Karkonoszach. Znajduje się tutaj również Muzeum Mineralogiczne (z największym w Polsce samorodkiem złota), Dom Wlastimila Hofmana, Kamienny Krąg Zbigniewa Frączkiewicza, Stara Chata Walońska "Juna" (zamknięta we IX 2016), Leśna Huta, Żelazny Tygiel Waloński (skansen odtworzonych urządzeń górniczo-hutniczych) oraz dom Carla i Gerharta Hauptmannów (filia Muzeum Karkonoskiego, prezentująca m.in. szkło z Huty Józefina) wraz z otaczającym ogrodem o powierzchni 4,5 ha, tzw. Ogrodem Ducha Gór.
Wokół Szklarskiej Poręby, a także w samym mieście wytyczonych jest już ponad 200 km tras rowerowych o różnym stopniu trudności, dla amatorów, sportowców i rodzinnych wycieczek. Miasto jest doskonałym punktem wypadowym wycieczek w głąb polskich i czeskich Karkonoszy i Gór Izerskich oraz do atrakcyjnych, turystycznych miejscowości po jednej i drugiej stronie granicy. Trasy rowerowe Szklarskiej Poręby łączą się z trasami rowerowymi okolic Harrachova i Kořenova (Czechy) przez turystyczne-górskie przejścia graniczne.

Sport
Miasto jest ośrodkiem sportów zimowych, gdyż pokrywa śnieżna zalega tu średnio przez 110 dni w roku. Centrum narciarstwa zjazdowego jest masyw Szrenicy. W Górach Izerskich, w rejonie Jakuszyc, dominują narciarze biegowi.
Szklarska Poręba w Jakuszycach (najwyżej położonej części miasta) posiada najlepsze w Europie Środkowej trasy narciarstwa biegowego i śladowego. W sumie jest ich ponad 150 km. Góry Izerskie na terenie których zlokalizowane są trasy biegowe, można śmiało nazwać Polską Alaską, albo Polską Skandynawią. Tutaj w pierwszy weekend marca rozgrywana jest największa masowa narciarska impreza w Polsce – Bieg Piastów zaliczany do rodziny Euroloppet i Worldloppet. 17-19 lutego 2012 roku oraz 18-19 stycznia 2014 roku na Polanie Jakuszyckiej zostały rozegrane zawody Pucharu Świata w narciarstwie biegowym.

Ciekawostki
- Miasto Ducha Gór - legenda Ducha Gór, który miał w swym władaniu całe Karkonosze narodziła się ponad 1000 lat temu u źródeł rzeki Łaby i jest żywa do dnia dzisiejszego.
W wieku XIX po wielu setkach lat istnienia, imię Ducha Gór występuje już w wielu odmianach. Pojawiają się różne jego wersje: Rubenzagel, Rübenzabel, Rubenzal, a nawet Ruppert Jahn. Najbardziej rozpowszechnia się w języku niemieckim Rübezahl. Imię to niefortunnie przetłumaczone na język polski przez Stanisława Bełzę na „Liczący rzodkiewki” i później Józefa Sykulskiego na Liczyrzepę zdobyło sobie rozgłos.
Karkonosz przedstawiany jest obecnie podobnie, jak niemiecki Rübezahl w XIX w.: jako stary, ale muskularny mężczyzna z długą brodą i włosami, czasem w stroju myśliwego i z kosturem w dłoni. Jest jeszcze inne jego polskie imię, bardziej ludowe: Rzepiór, ale też nawiązuje niefortunnie do rzep. Maciej Bogusz Stęczyński w swym poemacie „Śląsk” nazywa go z kolei Rzepoliczem. Karkonosz – Rübezahl trafił też do dzieł muzycznych: występuje w pięciu operach, z których dziś grywana jest tylko jedna, czeskiego kompozytora J. Razkošnego pt. Krkonoš.
Od 2 poł. XIX w. mitem Karkonosza zajęli się naukowcy, do dziś powstało ok. 200 prac naukowych (w tym doktorskich i habilitacyjnych) na jego temat.
- Nieopodal Leśnej Huty znajduje się duża rzeźba postaci „Ducha Gór”.
- Przed II wojną światową istniał tor bobslejowy w Szklarskiej Porębie. Został wybudowany w latach 1925-1926 na północnym stoku góry Przedział. Długość toru wynosiła 2100 m. Uroczyste otwarcie toru miało miejsce na Boże Narodzenie 1925 r. W 1932 r. na torze rozegrane zostały mistrzostwa świata w bobslejowych dwójkach.
- Zimą pod patronatem Programu Trzeciego Polskiego Radia organizowane są Mistrzostwa Świata w Rzeźbie ze Śniegu "Śniegolepy". W konkursie biorą udział zarówno amatorzy jak i studenci polskich uczelni artystycznych.
- Na wysokości 775m n.p.m. znajduje się Zakręt Śmierci, gdzie droga zatacza łuk prawie 180 stopni. Trasa znana jest z wielu wypadków. Najbardziej znany z nich wydarzył się w 1945, kiedy w przepaść spadło kilka radzieckich ciężarówek wraz z żołnierzami.

 

źródła: